Soomaaliya oo wajahaysa xaalad caafimaad iyo nafaqo oo ba’an

Soomaaliya oo wajahaysa xaalad caafimaad iyo nafaqo oo ba’an

 

Soomaaliya ayaa wajahaysa xaalad caafimaad iyo nafaqo oo aad u daran, kadib markii roobabkii isku xigay ee fashilmay, qiimaha biyaha oo sare u kacay iyo dhimista kaalmooyinka bini’aadantinimo ay keeneen kororka cudurrada iyo nafaqo-xumada. Hay’adda Dhakhaatiirta aan Xuduud lahayn (MSF) ayaa digniin ka soo saartay tan Talaadadii.

MSF waxay sheegtay in kooxaha ka howl-gala Soomaaliya ay arkeen "isbedel walaac leh," iyadoo carruur badan ay u yimaadeen xeryaha dadkii ku barakacay xaalad nafaqo-xumo daran ama cuduro la iska hortagi karo sida qandho, diphtheria iyo shuban aad u daran.

“Allara Ali, oo ah kooridineytarka mashruuca MSF ee Soomaaliya, ayaa sheegay: ‘Carruur badan oo xaalad halis ah ku jirta ayaa yimaada isbitaalladeena, badanaa kadib safar maalmo qaata iyaga oo aan cunto iyo biyo helin.’”

Dowladda Soomaaliya ayaa bishii November ku dhawaaqday xaalad abaar, hase yeeshee hay’adaha gargaarka ayaa sheegay in jawaabta ay dib u dhacday maadaama maalgelintu hoos ugu dhacday heerkii ugu hooseeyay tobankii sano ee la soo dhaafay.

Soomaaliya ayaa ka mid ah dalalka ugu nugul isbedelka cimilada adduunka, iyadoo la kulantay abaaro iyo fatahaado soo noqnoqda. Qiimaynta Qaramada Midoobay ayaa muujisay in 4.4 milyan oo qof ay wajahaan gaajo heerka dhibka ama ka sii daran dhammaadka 2025, kuwaas oo ay ku jiraan 1.85 milyan oo carruur ah oo ka yar shan sano oo halis ugu jira nafaqo-xumo daran.

In ka badan 3.3 milyan oo qof ayaa qasbanaaday inay ka barakacaan guryahooda, kuwaas oo intooda badan ku soo ururay xeryaha Baidoa iyo Mudug. Inta baahidu kordhayso, gargaarkuna wuu yaraanayaa: in ka badan 200 xarumood oo caafimaad iyo nafaqo ah ayaa xidhmay tan iyo bilowgii 2025, halka kaalmooyinka cuntada ay hoos ugu dhaceen 1.1 milyan qof bishii ilaa 350,000 qof.

Qiimaha biyaha ayaa sidoo kale sare u kacay: durbaan 200-litir ah waxaa lagu iibinayaa $2.50 ilaa $4, taasoo ka baxsan awoodda qoysaska badan ee ku jira xeryaha. Kaltuma Kerow, hooyo 35-jir ah oo ku jirta xerada Baidoa, waxay tiri: “Waxaan u baahanahay cunto iyo biyo, cuduraduna waa halis weyn.”

MSF ayaa bilowday hawlaha gurmadka biyo keenista xeryaha Baidoa, iyadoo la gaarsiiyay in ka badan 6 milyan oo litir oo biyo nadiif ah 17 goobood, isla markaana la rakibay biyo-biyo iyo nalal qoraxda ku shaqeeya.

Elshafie Mohamed, wakiilka MSF ee Soomaaliya, ayaa sheegay: “Xaaladdan waa mid aan la aqbali karin, sababtoo ah waa la saadaalin karaa oo inta badan waa la hortagi karaa. Jawaabta bini’aadantinimo ee hadda jirta ayaa ka tagaysa malaayiin qof oo aan heli karin daryeel caafimaad, cunto ama biyo nadiif ah.”

MSF waxay ku boorisay hay’adaha deeq-bixiyayaasha iyo dowladda in ay si degdeg ah u ballaariyaan barnaamijyada nafaqo, talaalka carruurta iyo adeegyada biyo, isla markaana maalgashadaan kaabayaasha biyaha ee u adkaysata cimilada iyo taageero joogto ah oo daryeel caafimaad.

Iyadoo aan la qaadin tallaabooyin wadajir ah oo waafaqsan, MSF waxay digniin ka bixisay in dhimashada carruurta iyo dadka saboolka ah ay sii kordhi doonto bilaha soo socda.