Dhagaxa Cirka ee El Ali: Hantida Laga Lumiyay Soomaaliya
Muddo qarniyo ah, buuro weyn oo bunni ah ayaa si aamusan ugu taallay dooxada wabiga ee deegaanka El Ali ee bartamaha Soomaaliya. Reer miyiga deegaanka waxay u yaqaannayeen “Shiid-birood” – dhagax ay ku afaystaan mindiyaha, carruurtuna dusha ku ciyaaraan, halka odayaashuna ka sheekeeyaan hees iyo halxiraale ku saabsan.
Laakiin Shiid-birood ma ahayn dhagax caadi ah. Cilmibaareyaal ayaa xaqiijiyay inuu ahaa meteorite culus oo miisaankiisu yahay 13.6 tan, isla markaana kasoo dhacay cirka kumannaan sano ka hor kadib burburkii jidhadkii asteroid-yada hore. Dhagaxaas oo Soomaaliya ku yaallay qarniyo, maanta wuu ka maqan yahay. Waxaa la sheegay in lagu qaaday si qarsoodi ah, hadda se lagu hayo dalka Shiinaha, halkaas oo lagu iibinayo malaayiin dollar.
Helitaanka Cilmiga Cusub
Markii ugu horreysay ee la ogaado 2019-kii, waxaa laga qaaday muunad yar oo loo diray Canada. Halkaas, saynisyahannadu waxay ka heleen macdano cusub oo aan waligood hore looga helin dabiiciga: elaliite iyo elkinstantonite, kuwaas oo markii dambe si rasmi ah u ansixiyay Ururka Caalamiga ah ee Macdanaha (IMA). Cilmi-baaris dambe ayaa sidoo kale lagu ogaaday mineral kale oo la yiraahdo olsenite.
Saynisyahannadu waxay ku tilmaameen helitaankaas “mid cajiib ah oo muujinaya xaalado dhagaxeed oo dunida aan laga hor arag.”
Safarkii Lunsiga
Dhagaxa waxaa markii dambe laga qaaday El Ali sanadkii 2020, iyadoo warbixino kala duwan sheegayaan in al-Shabaab iyo kooxo qabiil ay ku dagaallameen sidii loo qaadi lahaa. Waxaa lagu iibiyay shirkad qodista dhagxaanta ah oo fadhigeedu yahay Muqdisho, laguna qiyaasay $264,000. Muddo yar kadib, dhagaxa ayaa laga saaray gacanta dowladda, waxaana loo raray dekadda Muqdisho halkaas oo markii dambe loo dhoofiyay Shiinaha.
Maanta, magaalada Yiwu ee gobolka Zhejiang ayaa lagu soo bandhigay dhagaxa oo la jarjarey, iyadoo lagu iibinayo $200 garaamkiiba ama $3.2 milyan dhagaxa oo dhan.
Dhaxal Dhaqan iyo Muran
Shiid-birood wuxuu lahaa qiime dhaqan oo gaar ah. Sheekooyinka deegaanka ayaa ku tilmaamay inuu ahaa “ciqaab ka timid Ilaaha Waaq” marka bulshada ay ka leexato caqiidada. Waxa uu ahaa astaan lagu sharaxay jiilal badan, carruurtuna waxay u isticmaali jireen goob ciyaar.
Balse maanta wuxuu noqday sheeko qaran oo murugo leh, taas oo muujinaysa sida dhaxalka iyo hantida dalal jilicsan ay ugu sahlanaato in la lunsado oo loo iib geeyo suuqyada caalamka.
Maxaa Laga Filan Karaa Mustaqbalka?
Xildhibaano iyo culimada dhulka ayaa ku baaqay in meteorite-ka lagu soo celiyo Soomaaliya, loona dhigo Matxafka Qaranka ee Muqdisho, si uu mustaqbalka u noqdo meel waxbarasho iyo dhiirrigelin cilmiyeed. Laakiin qaar kale waxay ku doodayaan in weli uu halis ku jiro, oo laga yaabo in mar kale la xado, ayna habboon tahay in hay’ad caalami ah ku ilaaliso ilaa xaaladda amni ee dalka ka wanaagsan tahay.
Gunaanad
Dhagaxa El Ali waa hanti qarniyo taagnayd oo qarsoodigeeda laga helay cilmiga cirka, balse loo lunsaday dano ganacsi iyo siyaasadeed. Safarkiisu wuxuu astaan u noqday sida dunida casriga ah ee maanta ay hantida daciifka looga iibsan karo lacag, iyada oo jiilasha Soomaaliyeed laga jaray dhaxalkoodii iyo sheekooyinkoodii.
Su’aashu waxay tahay: ma dib baa loo soo celin doonaa Shiid-birood si uu mar kale ugu noqdo carruurta iyo ardayda Soomaaliyeed xusuus iyo waxbarasho, mise wuxuu ku sii harayaa suuqyada Shiinaha sidii badeeco kale oo la iibiyo?
0 Comments